شهر طبس با موقعیت جغرافیایی ویژه در کویر مرکزی ایران، ترکیبی بینظیر از طبیعت کویری، کوهستانی و جاذبههای تاریخی را در خود جای داده است.
این شهرستان نه تنها به دلیل مناظر بکر و چشماندازهای طبیعی مشهور است، بلکه آثار تاریخی و فرهنگی آن نیز قدمتی چندصد ساله دارند و روایتگر زندگی مردمان این سرزمین در طول تاریخ هستند.
بازدید از طبس، تجربهای متفاوت از گردشگری را ارائه میدهد، جایی که میتوانید از درههای مرموز و آبشارهای طبیعی گرفته تا ارگها، قلعهها و کاروانسراهای تاریخی دیدن کنید.
این منطقه همچنین میزبان ژئوپارکها و کویرهای وسیع است که فرصتهای بینظیری برای عکاسی، طبیعتگردی و ماجراجویی فراهم میکنند. با برنامهریزی درست، میتوانید سفر خود به طبس را به گونهای طراحی کنید که هم از طبیعت و هم از تاریخ و فرهنگ منطقه لذت ببرید.
در این مقاله آناژورنال قصد داریم شما را با تمام جاذبههای طبیعی و تاریخی طبس آشنا کنیم و اطلاعات لازم برای یک سفر کامل و بهیادماندنی را در اختیارتان قرار دهیم.
جاذبه های طبیعی و تاریخی طبس
طبس، شهری با ترکیبی منحصربهفرد از طبیعت کویری، آثار تاریخی و جاذبههای مذهبی، تجربهای متفاوت از سفر را به گردشگران ارائه میدهد.
این شهر با کوهها، درهها، چشمهها، باغهای تاریخی و معماری سنتی، مقصدی ایدهآل برای علاقهمندان به طبیعت، تاریخ و فرهنگ است.
کال جنی
کال جنی یا دره جنیان یکی از اسرارآمیزترین و جذابترین جاذبههای طبیعی طبس است که در روستای ازمیغان واقع شده است. این دره با صخرههای بلند و رودخانههای دائمی، محیطی بکر و آرام را به نمایش میگذارد.
داستانهای محلی حاکی از آن است که این دره محل زندگی جنها و ارواح بوده و به همین دلیل نام «دره مرموز» را گرفته است. کال جنی بخشی از ژئوپارک طبس است که بیش از ۵۰ ژئوسایت کوچکتر را در بر میگیرد.
این ژئوپارک سومین پارک زمینشناسی ایران پس از ژئوپارکهای قشم و ارس محسوب میشود و اهمیت علمی و طبیعی بالایی دارد. آثار فرسایش زمینشناسی در دیوارههای کال جنی، قدمت طبیعی و تاریخی آن را نشان میدهد.
رودخانههای دائمی و آبشارهای کوچک در طول مسیر، زیبایی بصری بینظیری ایجاد کردهاند. بازدید از این دره به شما امکان میدهد تجربهای مشابه با گرند کانیون آمریکا در ایران داشته باشید.
کال جنی برای علاقهمندان به طبیعتگردی، عکاسی و زمینشناسی بسیار جذاب است. سفر به این دره نیازمند برنامهریزی مناسب و تجهیزات ایمنی برای عبور از مسیرهای صخرهای است.
روستای ازمیغان و دیدنی های اطراف
روستای ازمیغان در ۴۰ کیلومتری شمال طبس قرار دارد و با طبیعت سرسبز و نخلستانهای بیشمار، محیطی متفاوت از کویر اطراف ارائه میدهد.
این روستا با رودخانهها، چشمهها و شالیزارهای کوچک، جلوهای جذاب از زندگی روستایی و طبیعت کویری را نشان میدهد. تخت عروس یکی از جاذبههای این روستا است؛ سنگی سفید در وسط رودخانه که به شکل تخت طبیعی درآمده است.
بازدیدکنندگان میتوانند از آرامگاه سید محمد بن جعفر طیار نیز دیدن کنند، که ارزش تاریخی و مذهبی بالایی دارد.
آبشار قدمگاه و قلعههای تاریخی دختر و گونه، جلوهای از معماری و طبیعت بکر منطقه هستند. در این روستا، درختان کهنسال مانند انجیر کوهی با قدمت چندصد سال وجود دارند که زیبایی محیط را دوچندان میکنند.
مسیرهای پیادهروی و طبیعتگردی در ازمیغان، فرصتهای عکاسی و گردش خانوادگی را فراهم میکند. بازدید از این روستا نیاز به پیادهروی کوتاه و دسترسی به مسیرهای کوهستانی دارد.
علاقهمندان به تاریخ و طبیعت میتوانند در کنار لذت از طبیعت، با فرهنگ و سبک زندگی مردم منطقه نیز آشنا شوند.
چشمه مرتضی علی
چشمه مرتضی علی یکی از معروفترین جاذبههای طبیعی طبس است که در روستای خرو قرار دارد. این چشمه دارای دو جریان آب با دمای متفاوت است و اختلاف دمای آنها گاهی به ۱۰ درجه سانتیگراد میرسد.
وجود آب سرد و گرم در کنار هم، محیطی بینظیر و کمنظیر برای گردشگران ایجاد کرده است. در مسیر چشمه، بلندترین سد قوسی جهان واقع شده که علاوه بر ارزش تاریخی، جلوهای مهندسی فوقالعاده ارائه میدهد.
قبرهای قدیمی زرتشتی نیز در دیوارههای تنگه دیده میشوند و بازدیدکنندگان را با تاریخ دیرینه منطقه آشنا میکنند.
مسیر چشمه مناسب پیادهروی کوتاه است و میتوان در طول مسیر از مناظر طبیعی و صخرههای زیبا لذت برد. این چشمه مکانی عالی برای عکاسی و گردش یک روزه در طبیعت طبس است.
همچنین، تنوع زیستی منطقه شامل گیاهان بومی و پرندگان محلی، جذابیت محیط را افزایش میدهد. بازدید از چشمه مرتضی علی برای خانوادهها و علاقهمندان به طبیعت بسیار مناسب است.
کویر حلوان و غار حلوان
کویر حلوان با وسعت ۷۵۰ کیلومتر مربع، یکی از بهترین مقصدهای کویرنوردی ایران است و در فاصله ۹۰ کیلومتری طبس واقع شده است.
این کویر با تپههای ماسهای زیبا و چشماندازهای بکر، مقصدی هیجانانگیز برای طبیعتگردان و علاقهمندان به ورزشهای کویری است. فعالیتهایی مانند شترسواری، پیادهروی روی رملها، کمپینگ و رصد ستارگان، تجربهای متفاوت و هیجانانگیز ایجاد میکنند.
علاقهمندان به آفرود و موتور چهارچرخ میتوانند از مسیرهای صحرایی و ناهموار لذت ببرند. همچنین غار حلوان با قدمت ۱۶۰ میلیون سال، محل زندگی حیوانات درنده در گذشته بوده و ارزش زمینشناسی و تاریخی دارد.
بقایای استخوانهای حیوانات در غار، دیدگاهی علمی از اکوسیستم گذشته ارائه میدهد.
کویر حلوان و غار حلوان با هم ترکیبی از تجربه کویری و ماجراجویی تاریخی را ایجاد میکنند. بازدید از این مناطق نیازمند تجهیزات مناسب و رعایت ایمنی کویری است.
گردشگران میتوانند علاوه بر لذت از طبیعت، با داستانها و افسانههای محلی نیز آشنا شوند.
جاذبه های تاریخی طبس
موزه مردم شناسی طبس
موزه مردمشناسی طبس در محل موقوفه عمادالملکی، با فضایی حدود ۴۴۰۰ مترمربع، بازدیدکنندگان را با زندگی سنتی مردم طبس آشنا میکند.
این موزه شامل بخشهای نمایش پیکرهها و سالنهای ویترینی است که مشاغل و ابزار زندگی روزمره گذشته را نشان میدهد.
علاقهمندان به تاریخ و فرهنگ میتوانند در این موزه با سبک زندگی، لباسها و ابزارهای قدیمی آشنا شوند.
موزه بهعنوان مرکزی برای آموزش گردشگران و دانشآموزان نیز فعالیت میکند. بازدید از این مکان، دیدگاهی جامع از زندگی مردم کویری ایران ارائه میدهد. فضای موزه آرام و مناسب برای بازدید خانوادگی است.
این مجموعه علاوه بر جنبه فرهنگی، برای عکاسی نیز جذابیت دارد. موزه مردمشناسی طبس، پیوندی میان طبیعت، تاریخ و فرهنگ منطقه ایجاد میکند. بازدید از این موزه میتواند بخش مهمی از سفر شما به طبس باشد.
باغ گلشن
باغ گلشن با مساحت هفت هکتار، یکی از زیباترین باغهای ایرانی و آثار ملی طبس است.
این باغ تاریخی دارای سه فواره طبیعی و مسیرهای سنگفرش شده است که تجربهای آرامشبخش فراهم میکند. باغ در اواخر حکومت زندیه ساخته شده و از طریق قناتهای متصل به هم آبرسانی میشود.
باغ گلشن نمونهای از معماری سنتی و مهندسی آب در ایران است. فضای سبز، درختان کهنسال و گلهای متنوع، محیطی مناسب برای پیادهروی و عکاسی ایجاد میکنند.
ساختمان سردرب دو طبقه، با ایوان و ستونهای تزئینی، جذابیت معماری باغ را دوچندان میکند.
این باغ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده و بازدید از آن به علاقهمندان تاریخ توصیه میشود. باغ گلشن، ترکیبی از هنر، معماری و طبیعت کویری را نشان میدهد.
بازدید از این مکان برای خانوادهها و گردشگران فرهنگی مناسب است.
امامزاده حسین بن موسی
امامزاده حسین بن موسی یکی از مهمترین مقاصد مذهبی طبس است که پس از زلزله ویرانگر سال ۱۳۵۷ بازسازی شد و همچنان محل زیارت و عبادت مردم منطقه است.
این بنا در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده و ارزش تاریخی و مذهبی بالایی دارد.
صحن امامزاده دارای اتاقکهای متعدد، آشپزخانه و سرویس بهداشتی است که امکان اقامت کوتاه مدت زائران را فراهم میکند. فضای باز و ایوانهای آن مناسب برگزاری مراسم مذهبی و جمعهای خانوادگی است.
معماری بنا ترکیبی از سبک سنتی ایرانی و اصول سازهای مقاوم در برابر زمینلرزه دارد. محوطه اطراف امامزاده با مسیرهای سنگفرش شده، محیطی امن و مناسب برای پیادهروی و گردش زائران ایجاد کرده است.
بازدیدکنندگان میتوانند با تاریخچه خاندان امام موسی کاظم (ع) و نقش این امامزاده در فرهنگ محلی آشنا شوند. همچنین در نزدیکی بنا، بازارچههای کوچک صنایع دستی و سوغات محلی برقرار است.
این مکان مذهبی مقصدی جذاب برای علاقهمندان به تاریخ، فرهنگ و معنویت است. حضور در امامزاده حسین بن موسی تجربهای روحانی و آموزنده برای همه سنین فراهم میکند.
سد شاه عباسی
سد شاه عباسی در مسیر چشمه مرتضی علی و در روستای خرو قرار دارد و با ارتفاع ۶۰ متر لقب قدیمیترین و نازکترین سد قوسی جهان را دارد.
این سد در دوره صفویه ساخته شد تا رگبارهای فصلی و جریانهای آب سیلابی را مهار کند. مهندسی سد شاه عباسی نشاندهنده دانش پیشرفته سازهای و مدیریت آب در ایران باستان است.
ساختار قوسی سد موجب شده است که فشار آب به طور یکنواخت توزیع شود و استحکام بالایی داشته باشد. بازدیدکنندگان میتوانند از مسیرهای پیادهروی اطراف سد، مناظر طبیعی و چشمانداز رودخانه را مشاهده کنند.
دیوارههای سد و مسیرهای عبور آب به خوبی حفظ شده و امکان عکاسی از زوایای مختلف وجود دارد. اطراف سد، پوشش گیاهی و درختان طبیعی، فضایی سبز و آرام ایجاد کردهاند.
علاقهمندان به تاریخ مهندسی و معماری میتوانند در این مکان با تکنیکهای ساخت و ساز دوره صفوی آشنا شوند.
بازدید از سد شاه عباسی تجربهای ترکیبی از طبیعت، مهندسی و تاریخ ایران ارائه میدهد. این سد همچنان کاربرد محلی دارد و به عنوان منبع آب برای منطقه مورد استفاده قرار میگیرد.
ارگ طبس و روستای نایبند
ارگ طبس یا کهن دژ، با قدمت حدود هزار سال، یکی از نمادهای معماری دفاعی ایران است و در فهرست آثار ملی ثبت شده است.
این ارگ با دیوارهای سنگی و برجهای مستحکم، نمونهای عالی از ساختارهای نظامی قدیمی در مناطق کویری به شمار میرود. بازدیدکنندگان میتوانند مسیرهای داخلی ارگ، فضاهای اقامتی قدیمی و برجهای دیدهبانی را مشاهده کنند.
ارگ طبس بارها دچار آسیب و بازسازی شده، اما همچنان عظمت تاریخی خود را حفظ کرده است. مسیر دسترسی به ارگ نیازمند پیادهروی کوتاه و کمی کوهپیمایی است و مناظر اطراف، جذابیت بازدید را افزایش میدهد.
روستای نایبند با معماری پلکانی و خشتی، به ماسوله کویر مشهور است و یکی از زیباترین روستاهای ایران محسوب میشود.
این روستا با چشمانداز بینظیر کویر لوت و کوههای اطراف، محیطی مناسب برای عکاسی و طبیعتگردی فراهم میکند.
وجود چشمههای آبگرم و سرد، باغهای مرکبات و نخلستانها، جلوهای سبز در دل کویر ایجاد کرده است. نایبند محل زندگی گونههای جانوری خاص مانند یوزپلنگ آسیایی است و بازدیدکنندگان میتوانند حیات وحش کویری را مشاهده کنند.
کوچهها و خانههای پلکانی با مصالح سنتی، تجربهای اصیل از زندگی روستایی و معماری ایرانی ارائه میدهند. بازدید از ارگ طبس و نایبند، ترکیبی از تاریخ، فرهنگ و طبیعت را در یک مسیر فراهم میکند.
قلعه اسماعیلیان و کاروانسرای خان
قلعه اسماعیلیان از آثار تاریخی دوره سلجوقیان است و محل آموزش فداییان اسماعیلی در قرن پنجم هجری بوده است.
این قلعه در دامنههای کوهشتری و در نزدیکی روستای خراوان واقع شده و با معماری دفاعی منحصربهفرد خود شناخته میشود. دیوارههای ضخیم و برجهای نگهبانی، نشاندهنده اهمیت نظامی و امنیتی قلعه در گذشته است.
خرابههای قلعه، امروز جلوهای تاریخی از معماری و زندگی نظامی دوره سلجوقی ارائه میدهد. بازدیدکنندگان میتوانند مسیرهای دسترسی و قلعههای کوچک داخلی را مشاهده کنند.
این مکان تجربهای از تاریخ نظامی و زندگی اجتماعی در ایران قرون وسطی ارائه میدهد.
کاروانسرای خان در روستای رباط خان و مسیر جاده قدیم طبس به یزد قرار دارد. معماری چهارگوش، بادگیرها و شاهنشین کاروانسرا، نمونهای برجسته از طراحی کاروانسراهای سنتی ایران است.
این کاروانسرا محل توقف کاروانها، استراحت مسافران و بارگیری کالاها در گذشته بوده است.
وجود طاقها و فضای داخلی وسیع، حفاظت از مسافران و امنیت کاروانها را تضمین میکرد. بازدید از این مکان، شما را با سبک زندگی تجاری و مسافرتی ایران قدیم آشنا میکند.
برج هادرباش
برج هادرباش در نخلستانهای طبس ساخته شده و وظیفه محافظت از نخلستانها در برابر حمله غارتگران و حیوانات موذی را بر عهده داشته است.
این برج نمونهای از معماری کاربردی و امنیتی در مناطق کویری ایران است. ارتفاع و ساختار برج به گونهای طراحی شده که دید مناسبی برای نگهبان فراهم کند. مصالح خشت و گل، علاوه بر سبکی و استحکام، با شرایط اقلیمی کویر هماهنگ است.
این برج نشاندهنده روشهای سنتی حفاظت از منابع کشاورزی در گذشته است. بازدیدکنندگان میتوانند از داخل برج و اطراف آن مناظر نخلستانها و کویر را مشاهده کنند.
برج هادرباش علاوه بر اهمیت تاریخی، به عنوان نماد مقاومت و خلاقیت در معماری کویری شناخته میشود.
محیط اطراف برج، فضای مناسبی برای پیادهروی و عکاسی فراهم میکند. این برج برای علاقهمندان به معماری، تاریخ و طبیعت کویر جذاب است.
| مکان دیدنی | آدرس تقریبی | نوع جاذبه |
|---|
| کال جنی | استان خراسان جنوبی، ۳۲ کیلومتر شمال شهر طبس، نزدیک روستای ازمیغان | دره طبیعی و ژئوپارک |
| چشمه مرتضی علی | استان خراسان جنوبی، روستای خرو، حدود ۳۰ کیلومتر از طبس | چشمه آبگرم طبیعی |
| باغ گلشن طبس | استان خراسان جنوبی، شهر طبس، بلوار امام خمینی | باغ تاریخی |
| امامزاده حسین بن موسی | استان خراسان جنوبی، شهر طبس (در مرکز شهر) | زیارتگاه مذهبی |
| سد شاه عباسی | استان خراسان جنوبی، جاده روستای خرو (نزدیک چشمه مرتضی علی) | سازه تاریخی مهندسی |
| ارگ طبس | استان خراسان جنوبی، شهر طبس (مرکز شهر) | ارگ تاریخی |
| روستای نایبند | استان خراسان جنوبی، جنوب شهرستان طبس، جاده طبس–راور | روستای تاریخی و طبیعی |
| غار حلوان | استان خراسان جنوبی، روستای حلوان، حدود ۷۵ کیلومتر شمال شرق طبس | غار طبیعی تاریخی |
| رودخانه نمک طبس (کال نمک) | استان خراسان جنوبی، ۸ کیلومتر روستای محمدآباد، ۲۰ کیلومتر شمال غرب طبس | پدیده طبیعی نمکی |
| جنگل سنو | استان خراسان جنوبی، ۲۴ کیلومتر از طبس | منطقه جنگلی و طبیعی |
طبس شهری است که در آن طبیعت و تاریخ به زیبایی با هم ترکیب شدهاند و تجربهای متفاوت از گردشگری را ارائه میدهند. از درههای رمزآلود و پرآب مانند کال جنی گرفته تا کویرهای وسیع و تاریخی مانند کویر حلوان و غار حلوان، هر گوشه از این منطقه داستانی برای گفتن دارد.
علاوه بر طبیعت، جاذبههای تاریخی مانند ارگ طبس، قلعه اسماعیلیان، کاروانسرای خان و برج هادرباش نشاندهنده سبک زندگی، معماری و مهندسی ایرانیان در دورههای مختلف است.
کال جنی یا دره جنیان در روستای ازمیغان، ۴۰ کیلومتری شمال طبس قرار دارد. این دره پرآب با آبشارهای طبیعی، آثار فرسایش زمینشناسی و طبیعت بکر، یکی از جاذبههای طبیعی ثبت شده در فهرست آثار ملی ایران است و به «گرند کانیون کوچک ایران» معروف است.
چشمه مرتضی علی در روستای خرو جریان دارد و دو چشمه آب سرد و گرم در کنار هم دارد که اختلاف دمای آنها گاهی به ۱۰ درجه سانتیگراد میرسد. در مسیر این چشمه میتوانید بلندترین سد قوسی جهان و قبرهای قدیمی زرتشتی را نیز ببینید.
کویر حلوان در ۹۰ کیلومتری طبس، با وسعت ۷۵۰ کیلومتر مربع، مقصدی مناسب برای کویرنوردی است. فعالیتهایی مانند شترسواری، رصد ستارگان، آفرود، پیادهروی روی رملها، کمپینگ و حمام شن در این منطقه انجام میشود.
روستای نایبند با معماری پلکانی و مناظر کویر لوت به «ماسوله کویر» مشهور است. این روستا دارای بافت سنتی، درختان مرکبات و نخل، چشمههای آبگرم و سرد و حیات وحش متنوع است و مقصد محبوب گردشگران علاقهمند به فرهنگ و طبیعت است.
باغ گلشن با هفت هکتار مساحت، سه فواره طبیعی و معماری تاریخی دوره زندیه، یکی از زیباترین باغهای ایرانی است. آب این باغ از قناتهای اطراف تامین میشود و در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است.
