کار کردن مقطعی بعضی فیلترشکنها در شرایط اختلال شدید و محدودیت گسترده اینترنت، احتمالاً به این برمیگردد که ترافیک از مسیرهای محدودی رد میشود که هنوز بهطور کامل بسته نشدهاند.
بر اساس دادههای لحظهای NetBlocks که بعضی رسانههای داخلی هم به آن اشاره کردهاند، میزان ترافیک اینترنت در ایران در بازه مورد بررسی به حدود ۲۸ درصد حالت عادی رسیده است. این عدد اصلاً به معنی بازگشت اینترنت به وضعیت نرمال نیست، اما نشان میدهد شبکه از حالت قطع کامل خارج شده است.
افزایش بیش از ۲۱ برابری ترافیک نسبت به قبل، نشانه باز شدن تدریجی برخی مسیرهای ارتباطی است؛ مسیرهایی محدود، ناپایدار و کمظرفیت که فقط اجازه عبور بخشی از ترافیک را میدهند. همین وضعیت توضیح میدهد چرا با وجود اینترنت کند و مختل برای اغلب کاربران، بعضی فیلترشکنها بهصورت مقطعی و ناپایدار وصل میشوند.
به گزارش زومیت، بررسی همزمان دادههای فنی، مشاهدات میدانی و صحبتهای متخصصان شبکه نشان میدهد آنچه از اول بهمن بهعنوان «باز شدن اینترنت» مطرح شده، در واقع فقط بازگشت محدود و کنترلشده بخشی از مسیرهای کمریسک بوده، نه احیای واقعی اینترنت آزاد.
این بازگشایی بیشتر در لایه دسترسی کاربران نهایی و روی سرویسهایی مثل Cloudflare و زیرساختهای حیاتی اتفاق افتاده، در حالی که مسیرهای دیتاسنتری و ارتباط مستقیم با سرورهای خارجی همچنان با محدودیت شدید، افت کیفیت و ناپایداری روبهرو هستند.
این الگو با منطق «وایتلیست تدریجی» همخوانی دارد؛ مدلی که بهجای قطع کامل اینترنت، فقط ترافیک ضروری، سازمانی یا بهظاهر عادی را عبور میدهد و هر چیزی که شبیه تونل، VPN یا اتصال غیرمعمول باشد را خیلی سریع محدود میکند.
ترندترین اخبار روز را در آناژورنال بخوانید.
آیا DNS هنوز قطع نشده؟ چرا بعضی درخواستها هنوز پاسخ میگیرند؟
یکی از نشانههای مهم، حجم بالای درخواست DNS به 1.1.1.1 از داخل ایران است. این یعنی اینترنت بهطور کامل قطع نشده و در موارد محدودی هنوز امکان ارسال درخواست به DNSهای خارجی وجود دارد.
دادهها نشان میدهد بخشی از ترافیک خروجی کشور فعال مانده و آمار نتبلاکس هم همان اتصال ۲۸ درصدی را تأیید میکند.
چه دامنههایی در زمان اختلال اینترنت کمتر فیلتر میشوند؟
نکته مهمی که کمتر به آن توجه میشود این است که همه دامنههای ir. فقط از داخل ایران در دسترس نیستند.
بعضی سایتها، مخصوصاً سرویسهای بزرگ، مالی یا زیرساختی، از خارج کشور هم بدون مشکل باز میشوند. یعنی:
- دامنه معتبر است
- TLS واقعی دارد
- ترافیکش عادی و کمریسک به نظر میرسد
- روی مسیرهای تمیز و اصلی شبکه میزبانی میشود
همین ویژگیها باعث میشود سیستمهای فیلترینگ با این دامنهها محافظهکارانهتر برخورد کنند.
AS چیست و چرا روی وضعیت اینترنت تاثیر دارد؟
AS یا Autonomous System به شبکهای از کامپیوترها و سرورها گفته میشود که توسط یک سازمان، شرکت یا ارائهدهنده خدمات اینترنتی (ISP) کنترل میشود و یک شناسه یکتا در اینترنت دارد. هر AS در واقع یک «شیر فلکه اصلی اینترنت» است که ترافیک کاربران را مدیریت و مسیرهای داده را هدایت میکند.
بررسیهای فنی نشان میدهد بخشی از این سرویسها روی ASهای بزرگ و زیرساختی میزبانی میشوند؛ جایی که ترافیک بانکی، سازمانی یا حیاتی از آن عبور میکند و قطع کاملش هزینه بالایی دارد.
به همین دلیل سیاست فیلترینگ در این بخشها محتاطانهتر است و ترافیکی که از این مسیرها عبور میکند، شانس زنده ماندن بیشتری دارد؛ حتی اگر کند و ناپایدار.
نسل جدید فیلترشکنها چطور فیلترینگ را دور میزنند؟
در روزهای اخیر با نسل جدیدی از فیلترشکنها روبهرو هستیم که شبیه نمونههای قبلی نیستند. بعضی از این ابزارها نه از دامنههای عمومی استفاده میکنند و نه به CDNهای بزرگ وابستهاند.
در عوض، تلاش میکنند ترافیک را دقیقاً شبیه یک اتصال HTTPS معمولی نشان دهند؛ همان چیزی که هر روز میلیونها بار در شبکه اتفاق میافتد.
نتیجه این میشود که سیستم فیلترینگ برای مسدود کردنشان یا باید خیلی تهاجمی عمل کند (و هزینه بدهد)، یا فعلاً از کنارشان رد شود.
اینترنت وایت لیست چیست و چه تاثیری روی کاربران دارد؟
اینترنت وایتلیست یعنی بهجای اینکه سایتها و سرویسها را یکییکی فیلتر کنند، مسیر دسترسی به اینترنت بهصورت پیشفرض بسته میشود و فقط تعداد محدودی مقصد مشخص اجازه عبور ترافیک را دارند.
به عبارت دیگر، اینترنت بهطور کامل قطع نیست، اما دسترسی کاربران به سایتها و سرویسها محدود و گزینشی شده است.
در این مدل که به زبان شبکه Default-Deny Network هم شناخته میشود، همه دسترسیها مسدود است و فقط مقاصد از پیشتأییدشده میتوانند دادهها را دریافت و ارسال کنند.
یعنی شما فقط میتوانید از سایتها و سرویسهایی که در «لیست مجاز» قرار دارند استفاده کنید و باقی سایتها برایتان بسته خواهد بود.
تاثیر اینترنت وایت لیست چیست؟
- دسترسی محدود و گزینشی: کاربران تنها میتوانند به سرویسهای مشخص دسترسی پیدا کنند. به عنوان مثال، شاید گوگل یا چتجیپیتی باز باشد، اما بسیاری از سایتها و سرویسهای خارجی همچنان بسته بمانند.
- ناپایداری و کیفیت پایین: حتی سرویسهای مجاز هم ممکن است کند یا ناپایدار باشند، چون مسیرهای ارتباطی محدود و کنترلشده هستند.
- سختتر شدن استفاده از فیلترشکنها: در وایتلیست، دسترسی کامل به اینترنت در دیتاسنترها محدود شده و راههای معمول دور زدن محدودیتها مثل VPN یا تونلسازی کمتر جواب میدهد.
به طور خلاصه، اینترنت وایتلیست نوعی اینترنت کنترلشده و گزینشی است که آزادی دسترسی را محدود میکند، ابزارهای دور زدن محدودیتها را ناکارآمد میکند.
آینده اینترنت ایران به کدام سمت میرود؟
این روشها پایدار نیستند و راهحل دائمی به حساب نمیآیند. حتی اگر فیلترشکنی وصل شود، پهنای باندش بسیار کم است و اتصالها مدام قطع و وصل میشوند. با کوچکترین تغییر در سیاست شبکه هم ممکن است همهچیز از کار بیفتد.
بیشتر شبیه «تنفس مصنوعی اینترنت» است تا بازگشت واقعی آن.
اینکه بعضی فیلترشکنها در اوج اختلال کار میکنند، نه معجزه است، نه ضعف امنیتی و نه نشانه بازگشایی.
تا وقتی شبکه زنده است ــ حتی ضعیف ــ همیشه راههای موقتی برای عبور پیدا میشود.
با توجه به شرایط فعلی، محتملترین سناریو تثبیت یک اینترنت نیمهفعال و مبتنی بر وایتلیست است؛ وضعیتی که در آن دسترسی به برخی سایتها و سرویسهای مشخص ادامه دارد، اما ارتباطات زیرساختی، دیتاسنتری و هر تلاشی برای تونلزدن به اینترنت آزاد، کمکم ناپایدارتر و پرهزینهتر میشود.
در این مدل، فیلترینگ با «قطع ناگهانی» جلو نمیرود، بلکه با افت کیفیت، تأخیر و ناپایداری هدفمند، رفتار کاربران را فرسوده میکند و آنها را به استفاده از مسیرهای ازپیشتعیینشده هل میدهد.
اگر این روند ادامه پیدا کند، مسئله اصلی دیگر پیدا کردن راههای موقت عبور نیست؛ بلکه حفظ امکان دسترسی پایدار، مستقل و غیرگزینشی به اینترنت جهانی است.
چالشی که بیشتر از آنکه فنی باشد، به تصمیمهای کلان و سیاستگذاری گره خورده.
حتی اگر طبق وعدهها اینترنت بینالملل امروز یا فردا دوباره وصل شود، شواهد فنی روزهای اخیر نشان میدهد حرکت کلی به سمت وایتلیست شدن اینترنت است؛ مدلی که در قطعیهای بعدی، قطع ارتباط جهانی کاربران را سادهتر و شدیدتر میکند.
در حالی که سیاستگذاران با تغییر مسیرها، محدودسازی DNS و نظارت عمیق بر ترافیک سعی در مهار ارتباطات دارند، بخشی از کاربران با پنهانسازی هوشمند ترافیک و استفاده از مسیرهای ظاهراً مجاز، همچنان به اینترنت جهانی دسترسی پیدا میکنند.
حالا باید دید تصمیم نهایی مراجع امنیتی چه خواهد بود؛ مخصوصاً با توجه به وعدههای مکرری که در روزهای اخیر درباره بازگشت اینترنت به شرایط عادی مطرح شده است.
چون همه مسیرهای اینترنت بهطور کامل بسته نشدهاند. در زمان محدودیت گسترده، فقط برخی مسیرهای کمریسک و کنترلشده باز میمانند و بعضی فیلترشکنها بهصورت مقطعی میتوانند از همین مسیرهای محدود عبور کنند. این اتصالها معمولاً ناپایدار و کمسرعت هستند و نشانه بازگشت اینترنت به حالت عادی نیستند.
خیر. اتصالهای مقطعی بیشتر نتیجه باز شدن محدود و کنترلشده برخی مسیرهاست، نه رفع فیلترینگ یا بازگشت اینترنت آزاد. دادههای فنی نشان میدهد شبکه فقط از حالت انسداد کامل خارج شده، اما همچنان با محدودیت شدید، افت کیفیت و نظارت هدفمند مواجه است.
چون سیاستهای محدودسازی اینترنت برای همه یکسان اعمال نمیشود. بسته به اپراتور، AS، موقعیت جغرافیایی و نوع ترافیک، تجربه کاربران متفاوت است. به همین دلیل بعضیها اتصالهای مقطعی دارند و بعضی دیگر عملاً اینترنتی در اختیارشان نیست.
اینترنت وایتلیست یعنی بهجای قطع سراسری، فقط دسترسی به سایتها و سرویسهای مشخص و «مجاز» برقرار بماند. در این مدل، اینترنت ظاهراً وصل است، اما دسترسی به اینترنت جهانی، تونلها و ارتباطات غیرمستقیم بهتدریج کند، ناپایدار یا مسدود میشود.
از نظر فنی، این الگو میتواند موقت باشد، اما شواهد نشان میدهد حرکت بهسمت اینترنت نیمهفعال و گزینشی در حال تثبیت است.
